<\/span><\/h2>\n\n\n\nW projektach biznesowych cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce wielu specjalist\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuje przy tworzeniu jednego dzie\u0142a. Problemem w takich przypadkach jest traktowanie “wsp\u00f3lnych dzie\u0142 autorskich”. Japo\u0144skie prawo autorskie definiuje wsp\u00f3lne dzie\u0142o autorskie jako “dzie\u0142o stworzone wsp\u00f3lnie przez dwie lub wi\u0119cej os\u00f3b, kt\u00f3rego poszczeg\u00f3lnych wk\u0142ad\u00f3w nie mo\u017cna oddzieli\u0107 i wykorzysta\u0107 indywidualnie”. Ta definicja zawiera dwa wa\u017cne wymogi: po pierwsze, wielu tw\u00f3rc\u00f3w musi mie\u0107 zamiar wsp\u00f3lnego stworzenia pojedynczego dzie\u0142a autorskiego, a po drugie, w gotowym dziele autorskim nie mo\u017cna fizycznie ani koncepcyjnie oddzieli\u0107 wk\u0142adu poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b i wykorzysta\u0107 go niezale\u017cnie.<\/p>\n\n\n\n
Stanowi to wyra\u017ane rozr\u00f3\u017cnienie od “dzie\u0142 z\u0142o\u017conych”, w kt\u00f3rych wk\u0142ad poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b mo\u017cna oddzieli\u0107. Na przyk\u0142ad, gdy kilku autor\u00f3w pisze r\u00f3\u017cne rozdzia\u0142y, tworz\u0105c jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, ka\u017cdy rozdzia\u0142 mo\u017ce by\u0107 traktowany jako oddzielne dzie\u0142o autorskie i wykorzystywany niezale\u017cnie, co czyni je dzie\u0142em z\u0142o\u017conym. W takim przypadku ka\u017cdy autor posiada prawa autorskie do napisanego przez siebie rozdzia\u0142u. Z drugiej strony, gdy dw\u00f3ch scenarzyst\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuje przy napisaniu jednego scenariusza, nie jest mo\u017cliwe wyodr\u0119bnienie wk\u0142adu tylko jednej osoby, co czyni go wsp\u00f3lnym dzie\u0142em autorskim.<\/p>\n\n\n\n
Co do wykonywania praw zwi\u0105zanych ze wsp\u00f3lnym dzie\u0142em autorskim, japo\u0144skie prawo autorskie ustanawia bardzo rygorystyczne zasady. Prawa, kt\u00f3re posiada autor, mo\u017cna podzieli\u0107 na “prawa osobiste autora”, chroni\u0105ce interesy duchowe, oraz “prawa autorskie (prawa maj\u0105tkowe)”, chroni\u0105ce interesy finansowe. W przypadku wsp\u00f3lnych dzie\u0142 autorskich, wykonywanie obu tych praw wymaga zgody wszystkich wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w. Konkretnie, artyku\u0142 64 ust\u0119p 1 japo\u0144skiego prawa autorskiego wymaga zgody wszystkich na wykonywanie praw osobistych autora, a artyku\u0142 65 ust\u0119p 2 tego samego prawa wymaga zgody wszystkich na wykonywanie praw autorskich (praw maj\u0105tkowych).<\/p>\n\n\n\n
Zasada “zgody wszystkich” stosuje si\u0119 nie tylko do udzielania licencji osobom trzecim, ale tak\u017ce wtedy, gdy jeden ze wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicieli chce samodzielnie wykorzysta\u0107 to dzie\u0142o autorskie. Ponadto, artyku\u0142 65 ust\u0119p 1 japo\u0144skiego prawa autorskiego stanowi, \u017ce przy przenoszeniu swojego udzia\u0142u na inn\u0105 osob\u0119 lub ustanawianiu prawa zastawu, ka\u017cdy ze wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicieli musi uzyska\u0107 zgod\u0119 wszystkich pozosta\u0142ych wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\n\n\n\n
Zasada jednomy\u015blno\u015bci ma na celu ochron\u0119 jednego ze wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w, ale jednocze\u015bnie mo\u017ce prowadzi\u0107 do powa\u017cnego ryzyka biznesowego, tzw. “zamro\u017cenia praw autorskich”. Je\u015bli cho\u0107 jeden ze wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w si\u0119 sprzeciwi, wszelkie komercyjne wykorzystanie dzie\u0142a, takie jak licencjonowanie, sprzeda\u017c czy modyfikacja, staje si\u0119 niemo\u017cliwe, a warto\u015bciowa w\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna zostaje ca\u0142kowicie zablokowana. Japo\u0144skie prawo autorskie, aby unikn\u0105\u0107 takiej sytuacji, zabrania “dzia\u0142ania w z\u0142ej wierze” przy osi\u0105ganiu zgody na wykonywanie praw osobistych autora (artyku\u0142 64 ust\u0119p 2) oraz zabrania odmowy zgody “bez uzasadnionego powodu” na wykonywanie praw autorskich (praw maj\u0105tkowych) (artyku\u0142 65 ust\u0119p 3). Jednak\u017ce, aby oceni\u0107, co jest “dzia\u0142aniem w z\u0142ej wierze” lub “bez uzasadnionego powodu”, ostatecznie trzeba polega\u0107 na procesie s\u0105dowym, co wymaga czasu i koszt\u00f3w, wi\u0119c nie jest to praktyczne rozwi\u0105zanie biznesowe.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego te\u017c, przy rozpoczynaniu wsp\u00f3lnego projektu tw\u00f3rczego, zawarcie umowy mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142autorami przed rozpocz\u0119ciem pracy, okre\u015blaj\u0105cej spos\u00f3b wykonywania praw, podzia\u0142 dochod\u00f3w, wyznaczenie osoby reprezentuj\u0105cej w wykonywaniu praw oraz mechanizmy rozwi\u0105zywania konflikt\u00f3w, jest jedynym i najlepszym sposobem na unikni\u0119cie ryzyka zamro\u017cenia praw autorskich.<\/p>\n\n\n\nCecha<\/td> Wsp\u00f3lne dzie\u0142o autorskie<\/td> Dzie\u0142o z\u0142o\u017cone<\/td><\/tr><\/thead> Proces tw\u00f3rczy<\/td> Istnieje wsp\u00f3lna wola stworzenia zjednoczonego dzie\u0142a autorskiego, a dzia\u0142ania tw\u00f3rcze s\u0105 wykonywane w spos\u00f3b zintegrowany.<\/td> Poszczeg\u00f3lni autorzy tworz\u0105 niezale\u017cnie swoje dzie\u0142a, kt\u00f3re s\u0105 p\u00f3\u017aniej \u0142\u0105czone.<\/td><\/tr> Mo\u017cliwo\u015b\u0107 oddzielenia wk\u0142adu<\/td> Nie mo\u017cna oddzieli\u0107 wk\u0142adu poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b i wykorzysta\u0107 go niezale\u017cnie.<\/td> Mo\u017cna oddzielenie wk\u0142adu poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b i wykorzysta\u0107 go niezale\u017cnie.<\/td><\/tr> Wykonywanie praw<\/td> Zasada og\u00f3lna wymaga zgody wszystkich autor\u00f3w na wykorzystanie ca\u0142ego dzie\u0142a autorskiego.<\/td> Ka\u017cdy autor mo\u017ce samodzielnie wykonywa\u0107 prawa do stworzonej przez siebie cz\u0119\u015bci.<\/td><\/tr> Przyk\u0142ady konkretnych<\/td> Scenariusz wsp\u00f3lnie napisany przez kilku autor\u00f3w.<\/td> Antologia esej\u00f3w r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<\/span>Identyfikacja autor\u00f3w w praktyce: domniemanie autorstwa<\/span><\/h2>\n\n\n\nW przypadku, gdy od stworzenia dzie\u0142a literackiego up\u0142yn\u0105\u0142 ju\u017c pewien czas lub gdy zwi\u0105zanych z nim jest wielu interesariuszy, udowodnienie, kto jest prawdziwym autorem, mo\u017ce by\u0107 trudne. Aby z\u0142agodzi\u0107 te praktyczne trudno\u015bci, japo\u0144skie prawo autorskie zawiera przepisy dotycz\u0105ce “domniemania autorstwa”. Artyku\u0142 14 japo\u0144skiej ustawy o prawie autorskim stanowi, \u017ce “osoba, kt\u00f3rej imi\u0119 lub nazwa… jest powszechnie znana jako nazwisko autora i jest wy\u015bwietlana w zwyk\u0142y spos\u00f3b na oryginalnym dziele lub przy jego prezentacji publicznej, jest domniemanym autorem tego dzie\u0142a literackiego”.<\/p>\n\n\n\n
Ten przepis stanowi jedynie “domniemanie” prawne, kt\u00f3re mo\u017ce zosta\u0107 obalone przez dow\u00f3d przeciwny. Oznacza to, \u017ce osoba, kt\u00f3rej nazwisko jest wy\u015bwietlane na dziele, jest na razie uznawana za autora, ale je\u015bli udowodni si\u0119, \u017ce wy\u015bwietlenie jest sprzeczne z faktami, to domniemanie mo\u017ce zosta\u0107 obalone. Wa\u017cnym precedensem, kt\u00f3ry wyja\u015bnia prawn\u0105 natur\u0119 i ograniczenia tego domniemania, jest decyzja S\u0105du Najwy\u017cszego ds. W\u0142asno\u015bci Intelektualnej znana jako “wyb\u00f3r stu przypadk\u00f3w dotycz\u0105cych prawa autorskiego”.<\/p>\n\n\n\n
W tym przypadku, naukowiec, kt\u00f3rego nazwisko by\u0142o wy\u015bwietlane jako “redaktor” w serii ksi\u0105\u017cek prawniczych, twierdzi\u0142, \u017ce jest autorem tych publikacji. By\u0142o oczywiste, \u017ce zgodnie z artyku\u0142em 14 japo\u0144skiej ustawy o prawie autorskim, dzia\u0142a domniemanie autorstwa. Jednak\u017ce, s\u0105d dok\u0142adnie zbada\u0142 rzeczywisty wk\u0142ad naukowca w projekt. W rezultacie, s\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce dzia\u0142ania naukowca ogranicza\u0142y si\u0119 do doradztwa i wyra\u017cania opinii, a nie bra\u0142 on aktywnego udzia\u0142u w takich kluczowych dzia\u0142aniach tw\u00f3rczych jak wyb\u00f3r i uk\u0142adanie przypadk\u00f3w prawniczych, kt\u00f3re stanowi\u0105 istot\u0119 redagowanego dzie\u0142a literackiego. Innymi s\u0142owy, jego rola by\u0142a w rzeczywisto\u015bci jedynie doradcza i nie mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o tw\u00f3rczym wk\u0142adzie, co pozwoli\u0142o obali\u0107 domniemanie autorstwa.<\/p>\n\n\n\n
Ten precedens wyra\u017anie pokazuje, \u017ce przy identyfikacji autora wi\u0119ksze znaczenie ma “substancja” w postaci rzeczywistego wk\u0142adu w dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105, a nie formalne tytu\u0142y czy wy\u015bwietlane nazwiska. Dla przedsi\u0119biorstw ma to dwie wa\u017cne implikacje. Po pierwsze, osoby wy\u015bwietlane jako autorzy w dokumentach firmowych, raportach czy innych produktach pracy powinny by\u0107 osobami, kt\u00f3re faktycznie wnios\u0142y tw\u00f3rczy wk\u0142ad, a nie tylko liderami projekt\u00f3w czy osobami na stanowiskach. Lekkomy\u015blne przypisywanie autorstwa mo\u017ce prowadzi\u0107 jedynie do stworzenia prawnie niewa\u017cnego domniemania. Po drugie, je\u015bli osoba b\u0142\u0119dnie wy\u015bwietlana jako autor zacznie dochodzi\u0107 swoich praw, mo\u017cliwe jest przeciwstawienie si\u0119 jej roszczeniom, je\u015bli udowodni si\u0119, \u017ce nie mia\u0142a ona rzeczywistego tw\u00f3rczego wk\u0142adu. W zarz\u0105dzaniu w\u0142asno\u015bci\u0105 intelektualn\u0105 przez przedsi\u0119biorstwa, ustalanie polityki kredytowania na podstawie rzeczywistego wk\u0142adu tw\u00f3rczego, a nie stanowiska czy hierarchii, jest niezwykle wa\u017cne dla zapewnienia prawnej stabilno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
<\/span>Istotny wyj\u0105tek nr 1: Utwory stworzone w ramach dzia\u0142alno\u015bci korporacyjnej<\/span><\/h2>\n\n\n\nW codziennej dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstw powstaj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju utwory, takie jak raporty, projekty, oprogramowanie czy wzory. Gdyby za ka\u017cdym razem wymagano uzyskania zgody od pracownika, kt\u00f3ry je stworzy\u0142, mog\u0142oby to znacz\u0105co utrudni\u0107 p\u0142ynne prowadzenie biznesu. Aby rozwi\u0105za\u0107 ten problem, japo\u0144skie prawo autorskie wprowadza system “utwor\u00f3w s\u0142u\u017cbowych” jako najwa\u017cniejszy wyj\u0105tek od zasady uznawania tw\u00f3rcy utworu. Zgodnie z artyku\u0142em 15 japo\u0144skiego prawa autorskiego, przepis ten pozwala, pod pewnymi warunkami, aby nie tw\u00f3rca indywidualny, lecz korporacja lub inna organizacja, kt\u00f3ra go zatrudnia, by\u0142a pierwotnie uznana za autora utworu.<\/p>\n\n\n\n
Aby utw\u00f3r s\u0142u\u017cbowy m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 uznany, musz\u0105 zosta\u0107 spe\u0142nione wszystkie poni\u017csze wymagania okre\u015blone w artykule 15 ust\u0119p 1 japo\u0144skiego prawa autorskiego:<\/p>\n\n\n\n
\nUtw\u00f3r musi zosta\u0107 stworzony na inicjatyw\u0119 korporacji lub innej organizacji.<\/li>\n\n\n\n Osoba tworz\u0105ca utw\u00f3r musi by\u0107 zatrudniona w ramach dzia\u0142alno\u015bci tej korporacji lub organizacji.<\/li>\n\n\n\n Utw\u00f3r musi zosta\u0107 stworzony w ramach obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych.<\/li>\n\n\n\n Korporacja lub organizacja musi opublikowa\u0107 utw\u00f3r pod w\u0142asnym nazwiskiem.<\/li>\n\n\n\n W momencie tworzenia utworu nie mo\u017ce istnie\u0107 \u017cadne inne szczeg\u00f3lne postanowienie w umowie, regulaminie pracy itp.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n<\/p>\n
<\/p>\n
Jednak\u017ce, w przypadku utwor\u00f3w programistycznych, kt\u00f3re s\u0105 rozwijane g\u0142\u00f3wnie do u\u017cytku wewn\u0119trznego i rzadko s\u0105 publikowane na zewn\u0105trz, artyku\u0142 15 ust\u0119p 2 japo\u0144skiego prawa autorskiego zwalnia z konieczno\u015bci spe\u0142nienia czwartego wymagania, czyli “publikacji pod nazwiskiem korporacji”.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n\n\n\n\nWymaganie<\/td>\n Zwyk\u0142e utwory (raporty, wzory itp.)<\/td>\n Programy komputerowe<\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n\n1. Inicjatywa korporacji<\/td>\n Wymagane<\/td>\n Wymagane<\/td>\n<\/tr>\n \n2. Tworzenie przez zatrudnionego<\/td>\n Wymagane<\/td>\n Wymagane<\/td>\n<\/tr>\n \n3. Tworzenie w ramach obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych<\/td>\n Wymagane<\/td>\n Wymagane<\/td>\n<\/tr>\n \n4. Publikacja pod nazwiskiem korporacji<\/td>\n Wymagane<\/td>\n Niewymagane<\/td>\n<\/tr>\n \n5. Brak innych szczeg\u00f3lnych postanowie\u0144<\/td>\n Wymagane<\/td>\n Wymagane<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n<\/p>\n
<\/p>\n
W\u015br\u00f3d tych wymaga\u0144 najwi\u0119cej kontrowersji i spor\u00f3w s\u0105dowych budzi zakres drugiego wymagania, czyli “osoby tworz\u0105cej utw\u00f3r w ramach dzia\u0142alno\u015bci korporacji lub organizacji”. Oczywiste jest, \u017ce obejmuje to pracownik\u00f3w etatowych, jednak problematyczne staje si\u0119 traktowanie utwor\u00f3w stworzonych przez pracownik\u00f3w kontraktowych, pracownik\u00f3w tymczasowych czy freelancer\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na podstawie um\u00f3w o dzie\u0142o.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Przypadek, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 punktem odniesienia w tej kwestii, to wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego Japonii z dnia 11 kwietnia 2003 roku (2003) w sprawie “RGB Adventure”. W tym przypadku chi\u0144ski projektant, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Japonii na wizie turystycznej, stworzy\u0142 projekt postaci dla japo\u0144skiej firmy produkuj\u0105cej anime. Mi\u0119dzy projektantem a firm\u0105 nie istnia\u0142a formalna umowa o prac\u0119. S\u0105d Najwy\u017cszy, nie skupiaj\u0105c si\u0119 na formalnym stosunku umownym, podkre\u015bli\u0142 znaczenie rzeczywistych relacji (teoria rzeczywisto\u015bci). Konkretnie, nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, czy istnieje rzeczywista sytuacja, w kt\u00f3rej praca jest wykonywana pod nadzorem korporacji, oraz czy otrzymane wynagrodzenie mo\u017cna uzna\u0107 za zap\u0142at\u0119 za t\u0119 prac\u0119. W omawianym przypadku, projektant pracowa\u0142 zgodnie z instrukcjami firmy i otrzymywa\u0142 sta\u0142e miesi\u0119czne wynagrodzenie, co pozwoli\u0142o uzna\u0107 istnienie rzeczywistego stosunku nadzoru i potwierdzi\u0107 powstanie utworu s\u0142u\u017cbowego.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Wyrok ten sta\u0142 si\u0119 wzorcem dla p\u00f3\u017aniejszych orzecze\u0144 s\u0105dowych. Na przyk\u0142ad, w sprawie “Fotografa” (S\u0105d Najwy\u017cszy ds. W\u0142asno\u015bci Intelektualnej, wyrok z dnia 24 grudnia 2009 roku), stwierdzono, \u017ce profesjonalny fotograf, kt\u00f3ry wykazuje wysoki poziom specjalistycznego os\u0105du podczas pracy, nie by\u0142 pod rzeczywistym nadzorem korporacji, co skutkowa\u0142o odrzuceniem utworu s\u0142u\u017cbowego. Z kolei w sprawie “Valhalla Gate in the Divine Prison” (S\u0105d Najwy\u017cszy ds. W\u0142asno\u015bci Intelektualnej, wyrok z dnia 25 lutego 2016 roku), uznano, \u017ce tw\u00f3rca gier, kt\u00f3ry nie mia\u0142 umowy o prac\u0119, ale by\u0142 zarz\u0105dzany za pomoc\u0105 karty czasowej i korzysta\u0142 z wyposa\u017cenia firmy, by\u0142 pod rzeczywistym nadzorem korporacji, co pozwoli\u0142o uzna\u0107 powstanie utworu s\u0142u\u017cbowego.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Z tych orzecze\u0144 wynika wa\u017cny wniosek, \u017ce “rzeczywisty stan zarz\u0105dzania dzia\u0142alno\u015bci\u0105” firmy, czyli spos\u00f3b wsp\u00f3\u0142pracy z freelancerami i zewn\u0119trznymi wykonawcami, ma prawne znaczenie dla ustalenia przynale\u017cno\u015bci w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Nawet je\u015bli umowa okre\u015bla relacj\u0119 jako zlecenie, s\u0105d mo\u017ce uzna\u0107 istnienie rzeczywistego nadzoru, je\u015bli w codziennej pracy istnieje \u015bcis\u0142a kontrola czasu i miejsca pracy, szczeg\u00f3\u0142owe instrukcje dotycz\u0105ce sposobu wykonywania pracy oraz wynagrodzenie za czas pracy, i w konsekwencji orzec, \u017ce prawa autorskie do wynik\u00f3w pracy nale\u017c\u0105 do korporacji jako utw\u00f3r s\u0142u\u017cbowy. Dlatego przedsi\u0119biorstwa musz\u0105 strategicznie dopasowa\u0107 tre\u015b\u0107 um\u00f3w do rzeczywistego zarz\u0105dzania dzia\u0142alno\u015bci\u0105, aby unikn\u0105\u0107 ryzyka niezamierzonego przypisania praw.<\/p>\n
<\/span>Wa\u017cny wyj\u0105tek nr 2: Dzie\u0142a filmowe<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Film to sztuka kompleksowa, kt\u00f3ra powstaje dzi\u0119ki kreatywnemu wk\u0142adowi wielu specjalist\u00f3w, takich jak re\u017cyserzy, scenarzy\u015bci, dyrektorzy fotografii, scenografowie, aktorzy i muzycy. Gdyby wszyscy ci tw\u00f3rcy byli wsp\u00f3\u0142autorami i wsp\u00f3\u0142dzielili prawa autorskie (prawa maj\u0105tkowe), ryzyko tzw. “zamro\u017cenia praw autorskich” by\u0142oby ogromne, co mog\u0142oby uczyni\u0107 komercyjne wykorzystanie film\u00f3w, takie jak dystrybucja czy udzielanie licencji, praktycznie niemo\u017cliwe. Aby unikn\u0105\u0107 takiej sytuacji i wspiera\u0107 zdrowy rozw\u00f3j przemys\u0142u filmowego, kt\u00f3ry wymaga ogromnych inwestycji, japo\u0144skie prawo autorskie wprowadza unikalne zasady dotycz\u0105ce dzie\u0142 filmowych.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Na pocz\u0105tku, artyku\u0142 16 japo\u0144skiej ustawy o prawie autorskim definiuje “autor\u00f3w” dzie\u0142a filmowego jako osoby, kt\u00f3re “przyczyniaj\u0105 si\u0119 kreatywnie do og\u00f3lnej formy dzie\u0142a filmowego poprzez produkcj\u0119, re\u017cyseri\u0119, kierowanie, filmowanie, scenografi\u0119 itp.” W tym zakresie znajduj\u0105 si\u0119 re\u017cyserzy filmowi i dyrektorzy fotografii. Ci ludzie jako autorzy zachowuj\u0105 niezbywalne “prawa osobiste autora” (takie jak prawo do ochrony nazwiska czy prawo do integralno\u015bci dzie\u0142a).<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Jednak\u017ce, je\u015bli chodzi o przypisanie “praw autorskich” jako praw maj\u0105tkowych, artyku\u0142 29 japo\u0144skiej ustawy o prawie autorskim stanowi decyduj\u0105cy wyj\u0105tek. Przepis ten okre\u015bla, \u017ce prawa autorskie do dzie\u0142a filmowego pierwotnie nale\u017c\u0105 nie do jego autor\u00f3w (takich jak re\u017cyserzy), lecz do “osoby, kt\u00f3ra ma inicjatyw\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107 za produkcj\u0119 tego dzie\u0142a filmowego”, czyli do “producenta filmowego”. Producent filmowy to zazwyczaj firma filmowa lub komitet produkcyjny, kt\u00f3ry pozyskuje fundusze na produkcj\u0119 filmu i ponosi ostateczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Ten mechanizm jest wynikiem jasnej polityki przemys\u0142owej zaimplementowanej w japo\u0144skim prawie autorskim. Umo\u017cliwia on centralizacj\u0119 praw maj\u0105tkowych niezb\u0119dnych do komercyjnego wykorzystania filmu w r\u0119kach producenta filmowego, kt\u00f3ry ponosi ryzyko biznesowe, eliminuj\u0105c tym samym z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 zarz\u0105dzania prawami i umo\u017cliwiaj\u0105c p\u0142ynne pozyskiwanie funduszy oraz globaln\u0105 dystrybucj\u0119. Dzi\u0119ki temu inwestorzy mog\u0105 bez obaw inwestowa\u0107 w projekty filmowe, nie martwi\u0105c si\u0119 o niepewno\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z prawami. Pozostawienie praw osobistych autor\u00f3w u poszczeg\u00f3lnych tw\u00f3rc\u00f3w przy jednoczesnym skupieniu praw maj\u0105tkowych u producenta to model rozdzielenia, kt\u00f3ry jest bardzo racjonalnym rozwi\u0105zaniem prawnym umo\u017cliwiaj\u0105cym r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy honorem tw\u00f3rc\u00f3w a rozwojem przemys\u0142u filmowego jako biznesu.<\/p>\n
<\/span>Uzupe\u0142nienie dotycz\u0105ce komputerowych dzie\u0142 tw\u00f3rczych<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
W ostatnich latach, wraz z rozwojem technologii sztucznej inteligencji (AI), prawa autorskie do tre\u015bci generowanych przez komputery sta\u0142y si\u0119 przedmiotem globalnej dyskusji. W tym kontek\u015bcie, japo\u0144skie prawo autorskie nie zawiera bezpo\u015brednich przepis\u00f3w, jednak od 1993 roku (Heisei 5) Japo\u0144ska Rada ds. Praw Autorskich przy Agencji ds. Kultury przedstawi\u0142a sp\u00f3jne podej\u015bcie w swoich raportach i d\u0142ugotrwa\u0142ych rozwa\u017caniach.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Podstawow\u0105 koncepcj\u0105 jest tzw. “teoria narz\u0119dziowa”. Traktuje ona komputery i systemy AI jako zaawansowane “narz\u0119dzia” wykorzystywane przez ludzi do tw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci. Zgodnie z t\u0105 teori\u0105, nawet je\u015bli dzie\u0142o zosta\u0142o wygenerowane przez komputer, to je\u017celi w procesie tw\u00f3rczym cz\u0142owiek wykaza\u0142 tw\u00f3rcze zamiary i dokona\u0142 konkretnych instrukcji (wprowadzenie prompt\u00f3w, wyb\u00f3r danych, ustawienie parametr\u00f3w, selekcja i modyfikacja wygenerowanych wynik\u00f3w itp.), przez co wyrazi\u0142 my\u015bli lub uczucia w tw\u00f3rczy spos\u00f3b, to ten cz\u0142owiek jest uznawany za autora dzie\u0142a.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Niezale\u017cnie od stopnia zaawansowania technologii AI, wed\u0142ug obecnej interpretacji prawa w Japonii, AI samo w sobie nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 autorem. Prawne spory koncentruj\u0105 si\u0119 nie na tym, czy “AI mo\u017ce by\u0107 autorem”, lecz na tym, “kt\u00f3re dzia\u0142ania cz\u0142owieka w procesie tworzenia dzie\u0142a przez AI mog\u0105 by\u0107 uznane za tw\u00f3rczy wk\u0142ad w dzie\u0142o autorskie”. Ta sp\u00f3jna metoda “teorii narz\u0119dziowej” zapewnia pewien stopie\u0144 prawnej przewidywalno\u015bci, nawet w obliczu szybkich zmian technologicznych. Dla firm wykorzystuj\u0105cych AI do generowania tre\u015bci wa\u017cne jest, aby dokumentowa\u0107 i by\u0107 w stanie udowodni\u0107 proces tw\u00f3rczego zaanga\u017cowania cz\u0142owieka, takiego jak projektowanie prompt\u00f3w czy selekcja i edycja wynik\u00f3w, aby zabezpieczy\u0107 prawa autorskie do wytworzonego kontentu.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/span>Podsumowanie<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Ustalanie autorstwa w ramach japo\u0144skiego prawa autorskiego wychodzi z prostej i jasnej zasady, \u017ce “tw\u00f3rca dzie\u0142a jest jego autorem”. Jednak\u017ce w kontek\u015bcie dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstw, ta zasada nie zawsze wystarcza, aby poradzi\u0107 sobie z r\u00f3\u017cnorodnymi formami tw\u00f3rczo\u015bci. Istniej\u0105 wa\u017cne wyj\u0105tki, takie jak wsp\u00f3lne autorstwo, gdy kilka os\u00f3b ma wk\u0142ad w dzie\u0142o, prace stworzone przez pracownik\u00f3w w ramach ich obowi\u0105zk\u00f3w zawodowych oraz dzie\u0142a filmowe, kt\u00f3re dostosowuj\u0105 przypisanie praw do reali\u00f3w biznesowych. Prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci bez w\u0142a\u015bciwego zrozumienia tych zasad mo\u017ce niechc\u0105cy prowadzi\u0107 do utraty wa\u017cnych praw w\u0142asno\u015bci intelektualnej lub do nieoczekiwanych spor\u00f3w prawnych. Aby zapewni\u0107 stabilno\u015b\u0107 biznesu i pewno\u015b\u0107 co do przynale\u017cno\u015bci praw w\u0142asno\u015bci intelektualnej, niezb\u0119dne jest zawarcie jasnych i szczeg\u00f3\u0142owych um\u00f3w z wszystkimi stronami zaanga\u017cowanymi w dzia\u0142alno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 oraz uporz\u0105dkowanie relacji prawnych.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Nasza kancelaria prawna Monolith posiada bogate do\u015bwiadczenie w dostarczaniu specjalistycznych us\u0142ug prawnych dla wielu krajowych i mi\u0119dzynarodowych klient\u00f3w w z\u0142o\u017conych kwestiach zwi\u0105zanych z japo\u0144skim prawem autorskim. W naszym zespole znajduj\u0105 si\u0119 eksperci, kt\u00f3rzy opr\u00f3cz posiadania japo\u0144skich kwalifikacji prawniczych, maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kwalifikacje zagraniczne i m\u00f3wi\u0105 po angielsku, co umo\u017cliwia skuteczne radzenie sobie z problemami prawa autorskiego w kontek\u015bcie mi\u0119dzynarodowego biznesu. Je\u015bli potrzebuj\u0105 Pa\u0144stwo wsparcia w zakresie ustalania autorstwa, tworzenia um\u00f3w czy budowania systemu zarz\u0105dzania prawami, kt\u00f3re wspieraj\u0105 strategi\u0119 w\u0142asno\u015bci intelektualnej Pa\u0144stwa firmy, prosimy o kontakt z nasz\u0105 kancelari\u0105.<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W japo\u0144skim prawie autorskim kwestia “kto jest autorem” stanowi niezwykle wa\u017cny punkt wyj\u015bcia dla wszystkich relacji prawnych. W przeciwie\u0144stwie do praw patentowych czy znak\u00f3w towarowych, […]<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":74461,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[24,90],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74460"}],"collection":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74460"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74594,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74460\/revisions\/74594"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/74461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}