<\/span><\/h2>\n\n\n\n\u0130\u015f projelerinde s\u0131kl\u0131kla birden fazla uzman\u0131n i\u015f birli\u011fi yaparak tek bir \u00fcr\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluruz. Bu durumlarda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlardan biri ‘ortak yazarl\u0131 eserler’in nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131d\u0131r. Japon telif hakk\u0131 kanunu, ortak yazarl\u0131 eserleri “iki veya daha fazla ki\u015finin birlikte yaratt\u0131\u011f\u0131 ve her bir ki\u015finin katk\u0131s\u0131n\u0131n ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kullan\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 eserler” olarak tan\u0131mlar. Bu tan\u0131mda iki \u00f6nemli \u015fart bulunmaktad\u0131r. Birincisi, birden fazla yarat\u0131c\u0131n\u0131n tek bir eseri birlikte yaratma niyetine sahip olmalar\u0131, ikincisi ise tamamlanan eserde her bir ki\u015finin katk\u0131s\u0131n\u0131n fiziksel veya kavramsal olarak ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n imkans\u0131z olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu, her bir ki\u015finin katk\u0131s\u0131n\u0131n ayr\u0131labilir oldu\u011fu ‘birle\u015fik yazarl\u0131 eserler’ ile net bir \u015fekilde ayr\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, birden fazla yazar\u0131n her biri farkl\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm yazarak bir kitab\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131 durumda, her b\u00f6l\u00fcm ba\u011f\u0131ms\u0131z bir eser olarak ayr\u0131 kullan\u0131labilir oldu\u011fundan, bu birle\u015fik yazarl\u0131 eser olarak kabul edilir. Bu durumda, her yazar kendi yazd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcm \u00fczerinde ayr\u0131 telif hakk\u0131na sahip olur. Di\u011fer yandan, iki senaristin birlikte tek bir senaryo yazd\u0131\u011f\u0131 durumda, katk\u0131lar\u0131n herhangi birini ayr\u0131 olarak \u00e7\u0131karmak imkans\u0131z oldu\u011fundan, bu bir ortak yazarl\u0131 eser olarak kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n
Ortak yazarl\u0131 eserlerde haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 konusunda Japon telif hakk\u0131 kanunu son derece kat\u0131 kurallar belirlemi\u015ftir. Yazarlar\u0131n sahip oldu\u011fu haklar, manevi \u00e7\u0131karlar\u0131 koruyan ‘yazar ki\u015filik haklar\u0131’ ve maddi \u00e7\u0131karlar\u0131 koruyan ‘telif hakk\u0131 (m\u00fclkiyet hakk\u0131)’ olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r, ancak ortak yazarl\u0131 eserlerde her iki hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in de t\u00fcm ortak yazarlar\u0131n onay\u0131 gereklidir. \u00d6zellikle, Japon telif hakk\u0131 kanununun 64. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131 yazar ki\u015filik haklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in t\u00fcm yazarlar\u0131n onay\u0131n\u0131, ayn\u0131 kanunun 65. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131 ise telif hakk\u0131n\u0131n (m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n) kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in t\u00fcm yazarlar\u0131n onay\u0131n\u0131 talep eder.<\/p>\n\n\n\n
Bu ‘t\u00fcm yazarlar\u0131n onay\u0131’ ilkesi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slara kullan\u0131m izni (lisans) verilmesinin yan\u0131 s\u0131ra, ortak sahiplerden birinin tek ba\u015f\u0131na eseri kullanmas\u0131 durumunda da ge\u00e7erlidir. Dahas\u0131, Japon telif hakk\u0131 kanununun 65. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131, her bir ortak sahibin kendi pay\u0131n\u0131 ba\u015fkas\u0131na devretmesi veya rehin hakk\u0131 kurmas\u0131 durumunda da di\u011fer t\u00fcm ortak sahiplerin onay\u0131n\u0131 almak zorunda oldu\u011funu belirtir.<\/p>\n\n\n\n
Bu t\u00fcm yazarlar\u0131n oy birli\u011fi ilkesi, bir yandan ortak yazarlardan birini koruma amac\u0131 ta\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan i\u015f d\u00fcnyas\u0131nda ciddi bir risk, yani ‘telif hakk\u0131 \u00e7\u0131kmaz\u0131 (deadlock)’ yaratabilir. Ortak yazarlardan biri bile kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karsa, eserin lisanslanmas\u0131, sat\u0131\u015f\u0131, de\u011fi\u015ftirilmesi gibi t\u00fcm ticari kullan\u0131mlar imkans\u0131z hale gelir ve de\u011ferli bir fikri m\u00fclkiyet tamamen dondurulmu\u015f olur. Japon telif hakk\u0131 kanunu, bu t\u00fcr durumlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in yazar ki\u015filik haklar\u0131na ili\u015fkin olarak ‘iyi niyete ayk\u0131r\u0131 olarak’ anla\u015fman\u0131n engellenmesini yasaklar (64. madde 2. f\u0131kra), telif hakk\u0131na (m\u00fclkiyet hakk\u0131na) ili\u015fkin olarak ise ‘makul bir neden olmad\u0131k\u00e7a’ onay\u0131n reddedilmesini yasaklar (65. madde 3. f\u0131kra). Ancak, neyin ‘iyi niyete ayk\u0131r\u0131’ veya ‘makul bir neden olmadan’ oldu\u011funu belirlemek i\u00e7in sonu\u00e7ta dava yoluna ba\u015fvurmak zorunda kal\u0131n\u0131r ve bu da zaman ve maliyet gerektirir, bu nedenle pratik bir i\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak kabul edilemez.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle, ortak bir yarat\u0131c\u0131 proje ba\u015flat\u0131rken, haklar\u0131n nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131, gelirin nas\u0131l da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131, haklar\u0131 kullanacak temsilcinin kim olaca\u011f\u0131, fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 durumunda \u00e7\u00f6z\u00fcm mekanizmalar\u0131 gibi konular\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde belirleyen bir s\u00f6zle\u015fme yapmak, deadlock riskini \u00f6nlemenin tek ve en iyi yoludur.<\/p>\n\n\n\n\u00d6zellik<\/td> Ortak Yazarl\u0131 Eserler<\/td> Birle\u015fik Yazarl\u0131 Eserler<\/td><\/tr><\/thead> Yarat\u0131c\u0131 S\u00fcre\u00e7<\/td> Birle\u015fik bir eser yaratma ortak niyeti vard\u0131r ve yarat\u0131c\u0131 faaliyet b\u00fct\u00fcnsel olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/td> Her yazar ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yaratt\u0131\u011f\u0131 eserleri, sonradan birle\u015ftirir.<\/td><\/tr> Katk\u0131n\u0131n Ayr\u0131labilirli\u011fi<\/td> Her bir ki\u015finin katk\u0131 k\u0131sm\u0131 ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z kullan\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/td> Her bir ki\u015finin katk\u0131 k\u0131sm\u0131 ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z kullan\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/td><\/tr> Haklar\u0131n Kullan\u0131m\u0131<\/td> Eserin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in genellikle t\u00fcm yazarlar\u0131n onay\u0131 gereklidir.<\/td> Her yazar, kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131m \u00fczerinde tek ba\u015f\u0131na haklar\u0131 kullanabilir.<\/td><\/tr> Somut \u00d6rnek<\/td> Birka\u00e7 ki\u015fi taraf\u0131ndan ortakla\u015fa yaz\u0131lan tek bir senaryo.<\/td> Farkl\u0131 yazarlar taraf\u0131ndan yaz\u0131lan denemelerin topland\u0131\u011f\u0131 bir antoloji.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<\/span>Uygulamada Yazar\u0131n Tespiti: Yazar\u0131n Varsay\u0131m\u0131<\/span><\/h2>\n\n\n\nBir eserin yarat\u0131lmas\u0131ndan zaman ge\u00e7tikten veya ilgili ki\u015filerin say\u0131s\u0131 artt\u0131ktan sonra, ger\u00e7ek yazar\u0131n kim oldu\u011funu kan\u0131tlamak zorla\u015fabilir. Bu t\u00fcr pratik zorluklar\u0131 hafifletmek i\u00e7in Japonya’n\u0131n telif hakk\u0131 yasas\u0131, “yazar\u0131n varsay\u0131m\u0131” ile ilgili h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermektedir. Japonya telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 14. maddesi, “Eserin orijinalinde veya eserin halka sunuldu\u011fu veya g\u00f6sterildi\u011fi s\u0131rada, ad\u0131 veya unvan\u0131… yazar ad\u0131 olarak genel olarak bilinen ve yayg\u0131n bir \u015fekilde g\u00f6sterilen ki\u015fi, o eserin yazar\u0131 olarak varsay\u0131l\u0131r” \u015feklinde h\u00fck\u00fcm koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu h\u00fck\u00fcm, yaln\u0131zca hukuki bir “varsay\u0131m” i\u015fletir ve kar\u015f\u0131 kan\u0131tla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. Yani, eserde g\u00f6sterilen ki\u015finin yazar oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r, ancak g\u00f6sterim ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlanabilirse, bu varsay\u0131m \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. Bu varsay\u0131m h\u00fckm\u00fcn\u00fcn hukuki niteli\u011fi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan \u00f6nemli bir yarg\u0131 karar\u0131, “Telif Hakk\u0131 Yarg\u0131 Kararlar\u0131 Se\u00e7kisi Olay\u0131” olarak bilinen Fikri M\u00fclkiyet Y\u00fcksek Mahkemesi’nin karar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu olayda, bir hukuk kitab\u0131 serisinin “edit\u00f6r\u00fc” olarak ad\u0131 g\u00f6sterilen bir akademisyen, o kitab\u0131n yazar\u0131 oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir. Kitapta edit\u00f6r olarak ad\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesi, Japonya telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 14. maddesi uyar\u0131nca yazar\u0131n varsay\u0131m\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyordu. Ancak mahkeme, bu akademisyenin projeye ger\u00e7ek katk\u0131s\u0131n\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde inceledi. Sonu\u00e7 olarak, mahkeme, bu akademisyenin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin, tavsiye ve g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yay\u0131nlanacak yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n se\u00e7imi veya d\u00fczenlenmesi gibi, bir derleme eser olarak yarat\u0131c\u0131 faaliyetin temelini olu\u015fturan i\u015flere aktif olarak kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etti. Yani, bu rol ger\u00e7ekte sadece bir dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti olup, yarat\u0131c\u0131 bir katk\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez ve mahkeme yazar\u0131n varsay\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmeyi kabul etti.<\/p>\n\n\n\n
Bu yarg\u0131 karar\u0131, yazar\u0131n tespitinde unvan veya g\u00f6sterim gibi formaliteler yerine, yarat\u0131c\u0131 faaliyete ger\u00e7ek katk\u0131n\u0131n “\u00f6z”\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermi\u015ftir. \u015eirketler i\u00e7in bu, iki \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131m sunar. Birincisi, \u015firket i\u00e7i belgelerde, raporlarda veya di\u011fer \u00fcr\u00fcnlerde yazar olarak g\u00f6sterilecek ki\u015filerin, sadece proje lideri veya y\u00f6netici olmamalar\u0131, ger\u00e7ekten yarat\u0131c\u0131 bir katk\u0131da bulunan ki\u015filer olmalar\u0131 gerekti\u011fidir. Kolay yoldan yap\u0131lan yazar g\u00f6sterimi, hukuki olarak ge\u00e7ersiz bir varsay\u0131m yaratmaktan \u00f6teye gitmez. \u0130kincisi, yanl\u0131\u015fl\u0131kla yazar olarak g\u00f6sterilen bir ki\u015fi hak iddia etti\u011finde, bu ki\u015finin ger\u00e7ekten yarat\u0131c\u0131 bir katk\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilirsek, bu iddiaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u015eirketlerin fikri m\u00fclkiyet y\u00f6netiminde, kredi politikas\u0131 belirlerken unvan veya hiyerar\u015fi yerine, ger\u00e7ek yarat\u0131c\u0131 katk\u0131y\u0131 temel almak, hukuki istikrar\u0131 sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n
<\/span>\u00d6nemli \u0130stisna #1: \u015eirket \u0130\u00e7inde Yarat\u0131lan Eserler<\/span><\/h2>\n\n\n\n\u015eirket faaliyetleri s\u0131ras\u0131nda her g\u00fcn \u00fcretilen raporlar, tasar\u0131mlar, yaz\u0131l\u0131mlar ve di\u011fer eserler i\u00e7in, her seferinde eseri yaratan \u00e7al\u0131\u015fandan izin almak gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, i\u015flerin sorunsuz y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ciddi \u015fekilde engellenir. Bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131, yarat\u0131c\u0131lar\u0131n tan\u0131nmas\u0131 ilkesine kar\u015f\u0131 en \u00f6nemli istisna olarak “i\u015f g\u00f6revi eserleri” sistemini getirmi\u015ftir. Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 15. maddesinde belirtilen bu d\u00fczenleme, belirli \u015fartlar alt\u0131nda, eseri yaratan \u00e7al\u0131\u015fan birey yerine, kullan\u0131c\u0131 olan \u015firketin veya di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n orijinal yarat\u0131c\u0131 olarak kabul edilmesine izin verir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f g\u00f6revi eserinin olu\u015fabilmesi i\u00e7in, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 15. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131nda belirtilen a\u015fa\u011f\u0131daki t\u00fcm \u015fartlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\n\u015eirket veya di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n inisiyatifiyle yarat\u0131lmas\u0131.<\/li>\n\n\n\n \u015eirket veya di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer taraf\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131.<\/li>\n\n\n\n Ki\u015finin i\u015f g\u00f6revleri kapsam\u0131nda yaratmas\u0131.<\/li>\n\n\n\n \u015eirket veya di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n kendi adlar\u0131 alt\u0131nda yay\u0131mlanmas\u0131.<\/li>\n\n\n\n Yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada s\u00f6zle\u015fme, i\u015f kurallar\u0131 veya di\u011fer d\u00fczenlemelerde ayr\u0131 bir h\u00fck\u00fcm bulunmamas\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n<\/p>\n
<\/p>\n
Bununla birlikte, bilgisayar program\u0131 eserleri i\u00e7in, \u015firket i\u00e7i kullan\u0131m amac\u0131yla geli\u015ftirilen ve genellikle d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131klanmayan durumlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 15. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131 ile yukar\u0131daki 4. \u015fart olan “\u015firket ad\u0131yla yay\u0131mlama” \u015fart\u0131 gerekli de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n\n\n\n\n\u015eart<\/td>\n Genel eserler (raporlar, tasar\u0131mlar vb.)<\/td>\n Bilgisayar programlar\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n\n1. \u015eirket inisiyatifi<\/td>\n Gerekli<\/td>\n Gerekli<\/td>\n<\/tr>\n \n2. \u0130\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fi taraf\u0131ndan yarat\u0131lma<\/td>\n Gerekli<\/td>\n Gerekli<\/td>\n<\/tr>\n \n3. \u0130\u015f g\u00f6revi kapsam\u0131nda yarat\u0131lma<\/td>\n Gerekli<\/td>\n Gerekli<\/td>\n<\/tr>\n \n4. \u015eirket ad\u0131yla yay\u0131mlanma<\/td>\n Gerekli<\/td>\n Gerekli de\u011fil<\/td>\n<\/tr>\n \n5. Ayr\u0131 bir h\u00fck\u00fcm bulunmamas\u0131<\/td>\n Gerekli<\/td>\n Gerekli<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Bu \u015fartlar aras\u0131nda en \u00e7ok yorum farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve mahkemede tart\u0131\u015fma konusu olan\u0131, “\u015firket veya di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer” kapsam\u0131d\u0131r. Tam zamanl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bu kapsama dahil oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r, ancak s\u00f6zle\u015fmeli \u00e7al\u0131\u015fanlar, ge\u00e7ici personel veya serbest \u00e7al\u0131\u015fanlar gibi resmi bir istihdam ili\u015fkisi olmayan ki\u015filer taraf\u0131ndan yarat\u0131lan eserlerin durumu sorun te\u015fkil eder.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu konuda \u00f6nc\u00fc bir dava, Japonya Y\u00fcksek Mahkemesi’nin 2003 y\u0131l\u0131 11 Nisan tarihli “RGB Maceras\u0131 Davas\u0131” karar\u0131d\u0131r. Bu davada, turist vizesiyle Japonya’ya gelen bir \u00c7inli tasar\u0131mc\u0131, bir Japon anime \u015firketi i\u00e7in karakter tasar\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tasar\u0131mc\u0131 ile \u015firket aras\u0131nda resmi bir istihdam s\u00f6zle\u015fmesi yoktu. Y\u00fcksek Mahkeme, resmi s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkisinin varl\u0131\u011f\u0131na tak\u0131lmadan, ger\u00e7ek ili\u015fkiyi \u00f6nemseyen bir karar kriteri (ger\u00e7eklik teorisi) belirlemi\u015ftir. \u00d6zellikle, \u2460 ki\u015finin \u015firketin g\u00f6zetim ve denetimi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 ve \u2461 \u00f6denen paran\u0131n bu hizmet kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilemeyece\u011fi gibi iki unsuru kapsaml\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirerek karar verilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu durumda, tasar\u0131mc\u0131n\u0131n \u015firketin talimatlar\u0131na g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve her ay sabit bir \u00fccret ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ger\u00e7ek bir g\u00f6zetim ve denetim ili\u015fkisinin kabul edildi\u011fi ve i\u015f g\u00f6revi eserinin olu\u015ftu\u011fu onaylanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Y\u00fcksek Mahkemenin bu karar\u0131, sonraki dava \u00f6rneklerinin temelini olu\u015fturmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, “Foto\u011fraf\u00e7\u0131 Davas\u0131”nda (Fikri M\u00fclkiyet Y\u00fcksek Mahkemesi 2009 y\u0131l\u0131 24 Aral\u0131k tarihli karar), profesyonel bir foto\u011fraf\u00e7\u0131n\u0131n \u00e7ekimlerde y\u00fcksek derecede uzmanl\u0131k gerektiren kararlar ald\u0131\u011f\u0131 ve \u015firketin genel talimatlar\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 ancak ger\u00e7ek bir g\u00f6zetim ve denetim alt\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015f g\u00f6revi eserinin olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131na karar verilmi\u015ftir. Di\u011fer yandan, “Valhalla Kap\u0131s\u0131 Davas\u0131”nda (Fikri M\u00fclkiyet Y\u00fcksek Mahkemesi 2016 y\u0131l\u0131 25 \u015eubat tarihli karar), bir istihdam s\u00f6zle\u015fmesi olmayan bir oyun geli\u015ftiricisinin, zaman kart\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma saatlerinin y\u00f6netildi\u011fi ve \u015firketin ekipmanlar\u0131n\u0131 kullanarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ger\u00e7ek bir g\u00f6zetim ve denetim ili\u015fkisinin kabul edildi\u011fi ve i\u015f g\u00f6revi eserinin olu\u015ftu\u011funa karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu dava \u00f6rneklerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan \u00f6nemli bir sonu\u00e7, \u015firketlerin serbest \u00e7al\u0131\u015fanlar veya d\u0131\u015f kaynak kullan\u0131m\u0131 ile nas\u0131l i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n, fikri m\u00fclkiyetin ait oldu\u011fu yerin hukuki anlam\u0131n\u0131 belirleyen “i\u015f y\u00f6netiminin ger\u00e7ek durumu” oldu\u011fudur. S\u00f6zle\u015fmede “i\u015f g\u00f6revi” olarak belirtilse bile, g\u00fcnl\u00fck i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fma saatleri ve yerleri s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6netiliyor, i\u015fin ilerleyi\u015fi hakk\u0131nda detayl\u0131 talimatlar veriliyor ve saatlik \u00fccret \u00f6deniyorsa, mahkemeler bunu ger\u00e7ek bir g\u00f6zetim ve denetim ili\u015fkisi olarak g\u00f6rebilir ve sonu\u00e7 olarak eserin telif hakk\u0131n\u0131n i\u015f g\u00f6revi eseri olarak \u015firkete ait oldu\u011funa karar verebilir. Bu nedenle, \u015firketlerin s\u00f6zle\u015fme i\u00e7eri\u011fi ile ger\u00e7ek i\u015f y\u00f6netim y\u00f6ntemlerini stratejik olarak uyumlu hale getirmeleri ve istenmeyen haklar\u0131n ait oldu\u011fu yer risklerini y\u00f6netmeleri gerekmektedir.<\/p>\n
<\/span>\u00d6nemli \u0130stisna #2: Japon Sinema Eserleri<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Sinema, y\u00f6netmenler, senaristler, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00f6netmenleri, sanat y\u00f6netmenleri, akt\u00f6rler, m\u00fczisyenler gibi \u00e7ok say\u0131da uzman\u0131n yarat\u0131c\u0131 katk\u0131lar\u0131yla tamamlanan kapsaml\u0131 bir sanat eseridir. E\u011fer bu katk\u0131da bulunan herkes ortak yazar olarak telif hakk\u0131n\u0131 (m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131) payla\u015f\u0131rsa, daha \u00f6nce bahsedilen “telif hakk\u0131 \u00e7\u0131kmaz\u0131” riski b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde artar ve film da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 veya lisans verme gibi ticari kullan\u0131mlar pratikte imkans\u0131z hale gelebilir. Bu t\u00fcr durumlar\u0131 \u00f6nlemek ve b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar gerektiren sinema end\u00fcstrisinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 geli\u015fimini te\u015fvik etmek i\u00e7in Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131, sinema eserleri i\u00e7in \u00f6zg\u00fcn kurallar belirlemi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6ncelikle, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 16. maddesi, sinema eserlerinin “yazar\u0131n\u0131”, “yap\u0131m, y\u00f6netim, y\u00f6nlendirme, \u00e7ekim, sanat y\u00f6netimi gibi g\u00f6revleri \u00fcstlenerek bu sinema eserinin genel \u015feklinin yarat\u0131c\u0131 olu\u015fumuna katk\u0131da bulunan ki\u015filer” olarak tan\u0131mlar. Bu tan\u0131ma film y\u00f6netmenleri ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00f6netmenleri dahildir. Bu ki\u015filer yazar olarak, devredilemez “yazar ki\u015filik haklar\u0131na” (isim g\u00f6sterme hakk\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn korunmas\u0131 hakk\u0131 gibi) sahip olmaya devam ederler.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Yine de, “telif hakk\u0131” olarak adland\u0131r\u0131lan m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n kime ait oldu\u011fu konusunda, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131n\u0131n 29. maddesi belirleyici bir \u00f6zel durum getirmektedir. Bu maddeye g\u00f6re, sinema eserlerinin telif haklar\u0131, yazarlara (y\u00f6netmenler gibi) de\u011fil, “bu sinema eserinin yap\u0131m\u0131nda fikir ve sorumlulu\u011fu olan ki\u015filere”, yani “film yap\u0131mc\u0131lar\u0131na” ba\u015flang\u0131\u00e7ta aittir. Film yap\u0131mc\u0131lar\u0131 genellikle, film yap\u0131m\u0131 i\u00e7in finansman sa\u011flayan ve son sorumlulu\u011fu \u00fcstlenen film \u015firketlerini veya yap\u0131mc\u0131 komitelerini ifade eder.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu d\u00fczenleme, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131na g\u00f6m\u00fcl\u00fc a\u00e7\u0131k bir end\u00fcstri politikas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sonucudur. \u00c7ok say\u0131da yarat\u0131c\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 film yap\u0131m\u0131nda, ticari kullan\u0131m i\u00e7in gerekli m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131, i\u015f riskini \u00fcstlenen film yap\u0131mc\u0131s\u0131na merkezile\u015ftirerek, haklar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131r ve sorunsuz finansman ile k\u00fcresel da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. B\u00f6ylece, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar haklarla ilgili belirsizliklerden rahats\u0131z olmadan, film projelerine g\u00fcvenle yat\u0131r\u0131m yapabilirler. Yarat\u0131c\u0131lar\u0131n ki\u015filik haklar\u0131n\u0131 korurken m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131 yap\u0131mc\u0131ya odaklayan bu ayr\u0131\u015ft\u0131rma modeli, yarat\u0131c\u0131lar\u0131n itibar\u0131 ile sinema end\u00fcstrisi olarak i\u015fin geli\u015fimini dengeleyen son derece mant\u0131kl\u0131 bir hukuki \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kabul edilebilir.<\/p>\n
<\/span>Bilgisayar Yarat\u0131mlar\u0131 Hakk\u0131nda Ek Bilgiler<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Son y\u0131llarda, yapay zeka (AI) teknolojisinin geli\u015fmesiyle birlikte, bilgisayar taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u00e7eriklerin telif haklar\u0131 konusu d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu konuda, Japonya’n\u0131n telif haklar\u0131 yasas\u0131nda do\u011frudan bir d\u00fczenleme bulunmamakla birlikte, K\u00fclt\u00fcr Ajans\u0131’n\u0131n Telif Haklar\u0131 Dan\u0131\u015fma Konseyi’nin 1993 (Heisei 5) y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 rapor ba\u015fta olmak \u00fczere, uzun y\u0131llar s\u00fcren incelemelerde tutarl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergilenmi\u015ftir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Bu temel yakla\u015f\u0131m “ara\u00e7 teorisi” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu, bilgisayar veya AI sistemlerini, insanlar\u0131n yarat\u0131c\u0131 faaliyetlerde bulunmalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan geli\u015fmi\u015f “ara\u00e7lar” olarak konumland\u0131ran bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re, bilgisayar taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f bir eser olsa dahi, yarat\u0131c\u0131 s\u00fcre\u00e7te insan\u0131n yarat\u0131c\u0131 bir niyet ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve somut talimatlar (isteklerin girilmesi, verilerin se\u00e7imi, parametrelerin ayarlanmas\u0131, \u00fcretilen sonu\u00e7lar\u0131n se\u00e7ilmesi ve d\u00fczeltilmesi gibi) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcnce veya duygular\u0131n\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ifade etti\u011fi kabul edildi\u011fi s\u00fcrece, o insan eserin yazar\u0131 olur.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
AI teknolojisi ne kadar ilerlerse ilerlesin, mevcut Japon hukuk yorumu alt\u0131nda, AI’nin kendisi bir yazar olamaz. Hukuki tart\u0131\u015fman\u0131n odak noktas\u0131, “AI bir yazar olabilir mi?” de\u011fil, “AI taraf\u0131ndan \u00fcretilen eserin yarat\u0131lmas\u0131nda, hangi insan\u0131n hangi eylemleri, telif hakk\u0131 eseri olarak yarat\u0131c\u0131 katk\u0131 olarak de\u011ferlendirilir?” sorusudur. Bu “ara\u00e7 teorisi” ad\u0131 verilen tutarl\u0131 yakla\u015f\u0131m, teknolojinin h\u0131zla de\u011fi\u015fti\u011fi bir ortamda bile, hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde garanti alt\u0131na almaktad\u0131r. \u015eirketler, AI kullanarak i\u00e7erik \u00fcretirken, telif haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in, isteklerin tasarlanmas\u0131 veya \u00fcretilen sonu\u00e7lar\u0131n se\u00e7ilmesi ve d\u00fczenlenmesi gibi insan\u0131n yarat\u0131c\u0131 kat\u0131l\u0131m s\u00fcrecini kay\u0131t alt\u0131na almak ve kan\u0131tlayabilmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/span>\u00d6zet<\/span><\/h2>\n<\/p>\n
<\/p>\n
Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131 alt\u0131nda yazar\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131, “eseri yaratan ki\u015fi yazar olur” basit ve a\u00e7\u0131k ilkesinden yola \u00e7\u0131kar. Ancak, \u015firket faaliyetleri ba\u011flam\u0131nda, bu ilke tek ba\u015f\u0131na \u00e7e\u015fitli yarat\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imlerine yan\u0131t vermek i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Birden fazla ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortak yazarl\u0131k, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu i\u015f g\u00f6revi eserleri ve filmlerin telif hakk\u0131 gibi \u00f6nemli istisnalar, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ger\u00e7eklerine uygun olarak haklar\u0131n kime ait olaca\u011f\u0131n\u0131 ayarlamak i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu kurallar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde anlamadan i\u015f yapmak, istemeden kendi \u015firketinizin \u00f6nemli fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131 kaybetmenize veya beklenmedik hak ihlalleriyle kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131za neden olabilecek ciddi riskler do\u011furabilir. Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131n kesin olarak belirlenmesi ve i\u015fletmenin istikrar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, yarat\u0131c\u0131 faaliyetlere dahil olan t\u00fcm taraflarla \u00f6nceden a\u00e7\u0131k ve detayl\u0131 bir s\u00f6zle\u015fme yapmak ve hak ili\u015fkilerini d\u00fczenlemek esast\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Biz Monolit Hukuk B\u00fcrosu olarak, Japon telif hakk\u0131 yasas\u0131 ile ilgili karma\u015f\u0131k sorunlarda, hem yerel hem de uluslararas\u0131 bir\u00e7ok m\u00fc\u015fteriye uzman hukuki hizmetler sunmu\u015f olman\u0131n geni\u015f bir deneyime sahibiz. B\u00fcromuzda, Japon avukatl\u0131k sertifikas\u0131na ek olarak, yabanc\u0131 avukatl\u0131k sertifikalar\u0131na da sahip \u0130ngilizce konu\u015fan uzmanlar bulunmaktad\u0131r ve bu sayede uluslararas\u0131 i\u015f ba\u011flam\u0131nda telif hakk\u0131 sorunlar\u0131na da etkin bir \u015fekilde yan\u0131t verebilmekteyiz. Bu makalede a\u00e7\u0131klanan yazar tan\u0131mlamas\u0131, buna ba\u011fl\u0131 s\u00f6zle\u015fme haz\u0131rlama ve hak y\u00f6netim sistemi olu\u015fturma gibi, \u015firketinizin fikri m\u00fclkiyet stratejisini desteklemek i\u00e7in somut dan\u0131\u015fmanl\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131z varsa, l\u00fctfen b\u00fcromuzla ileti\u015fime ge\u00e7in.<\/p>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Japonya’daki Telif Haklar\u0131 Kanunu’nda “kimin yazar oldu\u011fu” sorunu, t\u00fcm hak ili\u015fkilerinin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturan son derece \u00f6nemli bir konudur. Patent haklar\u0131 veya marka […]<\/p>\n","protected":false},"author":32,"featured_media":74787,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[24,89],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74786"}],"collection":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74786"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74786\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74899,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74786\/revisions\/74899"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/74787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/monolith.law\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}